توضیحات
اسید بوریک (Boric Acid) با فرمول H₃BO₃ یک ترکیب معدنی ضعیف از بور، اکسیژن و هیدروژن است که به شکل پودر سفید یا کریستالی دیده میشود. محصول با کد B0394 شرکت Sigma-Aldrich دارای گرید ACS Reagent و خلوص ≥99.5% است و برای کاربردهای آزمایشگاهی و سنتز مواد مورد استفاده قرار میگیرد. این محصول با CAS Number 10043-35-3 و وزن مولکولی 61.83 g/mol عرضه میشود.
اسید بوریک چیست؟
اسید بوریک یا Boric Acid که با نام ارتوبوریک اسید (Orthoboric Acid) نیز شناخته میشود، یک ترکیب معدنی با فرمول H₃BO₃ است. برخلاف بسیاری از اسیدهای معدنی، اسید بوریک در آب عمدتاً از طریق پذیرش جفت الکترون از یون هیدروکسید رفتار اسید لوئیس دارد؛ بنابراین یک اسید ضعیف محسوب میشود و pKa آن در دمای 25 درجه سانتیگراد حدود 9.24 است.
محصول Sigma-Aldrich با کد سازمانی B0394 و فرم پودری است. کمپانی برای این محصول چگالی 1.440 g/cm³، نقطه ذوب حدود 160°C همراه با تجزیه و حلالیت در آب را گزارش میکند.
منشأ اسید بوریک و نحوه تولید آن
اسید بوریک علاوه بر تولید صنعتی، در طبیعت نیز به شکل کانییافت میشود. این کانی میتواند در رسوبات مرتبط با چشمههای آب گرم، مناطق آتشفشانی و برخی ذخایر تبخیری تشکیل شود.
در تولید صنعتی، اسید بوریک عمدتاً از مواد معدنی بورات تولید میشود. یکی از مسیرهای متداول، واکنش بوراتهای معدنی با اسید سولفوریک در محیط آبی است که پس از آن اسید بوریک متبلور و جداسازی میشود.
بنابراین برخلاف تصور رایج، اسید بوریک صرفاً یک ماده کاملاً سنتزی نیست؛ ماده اولیه آن میتواند از منابع طبیعی حاوی بورات تأمین شود و سپس طی فرآیندهای شیمیایی و خالصسازی به اسید بوریک با گرید موردنظر تبدیل شود.
یکی از ویژگیهای مهم اسید بوریک این است که حلالیت آن در آب با افزایش دما افزایش پیدا میکند؛ این ویژگی در فرآیندهای تبلور و خالصسازی اهمیت دارد.
کاربردهای اسید بوریک
یکی از مهمترین کاربردهای آزمایشگاهی اسید بوریک، استفاده در سیستمهای بافری بورات است. تعادل میان اسید بوریک و گونه بورات در محیط آبی میتواند برای کنترل pH مورد استفاده قرار گیرد.
این ماده همچنین در تولید شیشه، فایبرگلاس، لعاب و سرامیک اهمیت دارد و میتواند منبع B₂O₃ در فرآیندهای حرارتی باشد. از اسید بوریک در برخی فرمولاسیونهای مواد مقاوم به شعله، روانکنندهها و فرآیندهای متالورژیکی نیز استفاده میشود.
در شیمی آلی، کاربردهای جالبتری نیز دارد. سیگما آلدریچ آن را بهعنوان کاتالیزور در سنتز N-substituted cinnamamides، تهیه β-aminoalcohols از طریق بازشدن حلقه اپوکسید و برخی واکنشهای thia-Michael addition معرفی کرده است. همچنین میتواند در کاهش آلدهیدها و کتونها به الکلها، در حضور سدیم بوروهیدرید، بهعنوان فعالکننده استفاده شود.
اسید بوریک یک اسید برونستد معمولی نیست. در مدل اسید لوئیس، H₃BO₃ با پذیرش OH⁻ به گونه B(OH)₄⁻ تبدیل میشود. همین رفتار دلیل تفاوت آن با اسیدهایی مانند HCl و H₂SO₄ و همچنین علت کاربرد آن در سیستمهای بافری بورات است.
همچنین اسید بوریک میتواند با الکلها واکنش داده و استرهای بورات تشکیل دهد؛ این واکنش از نظر شیمی آلی و تجزیهای اهمیت دارد و یکی از ویژگیهای جالب شیمی بور است.
نکات ایمنی اسید بوریک (Boric Acid)
مهمترین نکته ایمنی درباره این محصول، طبقهبندی آن بهعنوان سمیت تولیدمثلی Category 1B است. برگه ایمنی محصول عبارت خطر H360FD را اعلام میکند؛ یعنی ماده میتواند به باروری آسیب برساند و ممکن است به جنین آسیب وارد کند.
هنگام کار با اسید بوریک باید از دستکش مناسب، عینک ایمنی و روپوش آزمایشگاهی استفاده شود. از ایجاد گردوغبار و تماس مستقیم ماده با پوست و چشم جلوگیری کنید و هنگام توزین پودر، تهویه مناسب فراهم باشد.
برای کارهای پژوهشی، SDS محصول و مقررات آزمایشگاه باید مرجع اصلی تعیین تجهیزات حفاظت فردی و روش دفع پسماند باشد.
شرایط نگهداری و استفاده
اسید بوریک باید در ظرف اصلی، دربسته و دارای برچسب و در محل مناسب نگهداری مواد شیمیایی ذخیره شود. از آلودگی ماده، تماس غیرضروری با مواد ناسازگار و ایجاد گردوغبار جلوگیری کنید. پس از برداشتن مقدار مورد نیاز، ظرف را سریعاً ببندید. برای تعیین شرایط دقیق نگهداری، محدودیتهای سازگاری و دفع، SDS همان محصول و همان بچ باید مرجع نهایی باشد.
پاسخ به چند سوال متداول
آیا اسید بوریک در آب حل میشود؟
بله. اسید بوریک در آب محلول است و حلالیت آن با افزایش دما افزایش پیدا میکند.
آیا اسید بوریک برای تهیه بافر مناسب است؟
بله. سیستم اسید بوریک/بورات یکی از سیستمهای شناختهشده بافری است و تعادل H₃BO₃ و B(OH)₄⁻ اساس رفتار آن در محلول آبی است.
آیا اسید بوریک همان بوراکس است؟
خیر. اسید بوریک H₃BO₃ است، در حالی که بوراکس یک نمک بوراتی متفاوت است. هر دو از ترکیبات مهم شیمی بور هستند، اما ساختار، فرمول و کاربردهای آنها یکسان نیست.
آیا اسید بوریک منشأ طبیعی دارد؟
بله. اسید بوریک در طبیعت به شکل کانی ساسولیت (Sassolite) یافت میشود و همچنین در برخی محیطهای زمینگرمایی و ذخایر مرتبط با بور حضور دارد.
این محصول توسط Sigma-Aldrich در گریدها و کدهای مختلف تولید و عرضه میشود و محصول معرفیشده در این صفحه یکی از کدهای موجود اسید بوریک در پرشیاکم است؛ برای استعلام سایر گریدها و کدهای اسید بوریک، با کارشناسان پرشیاکم در ارتباط باشید.
دیدگاه کاربران
افزودن نظر جدید